Samorząd zawodowy

Samorząd zawodowy pielęgniarek i położnych: prawa, obowiązki i odpowiedzialność

Każda pielęgniarka i położna wykonująca swój zawód w Polsce jest nie tylko pracownikiem ochrony zdrowia, ale także członkiem samorządu zawodowego. To właśnie samorząd stoi na straży należytego wykonywania zawodu, dba o etykę i prestiż profesji, a także sprawuje sądownictwo dyscyplinarne. Zrozumienie struktury i zadań samorządu jest niezbędne dla każdej przedstawicielki naszego zawodu. W tym artykule omówimy kluczowe zagadnienia związane z tą tematyką.

Przynależność do samorządu i podstawy prawne wykonywania zawodu

W Polsce przynależność do samorządu zawodowego pielęgniarek i położnych nie jest kwestią wyboru, ale obowiązku z mocy ustawy (z mocy prawa) dla każdej osoby, która posiada prawo wykonywania zawodu (PWZ). Oznacza to, że z chwilą uzyskania PWZ stajemy się automatycznie członkami właściwej okręgowej izby pielęgniarek i położnych.

Pielęgniarki i położne wykonują swój zawód w oparciu o konkretne akty prawne i dokumenty. Są to przede wszystkim ustawa o zawodach pielęgniarki i położnej (określa zasady i warunki wykonywania zawodu), Ustawa o samorządzie pielęgniarek i położnych (reguluje strukturę i zadania samorządu), Kodeks Etyki Zawodowej Pielęgniarki i Położnej (zbiór norm moralnych i etycznych), a także standardy i procedury postępowania oraz aktualna wiedza medyczna.

Ważne jest, by wiedzieć, kto ma kompetencje do uchwalenia Kodeksu Etyki. Organem posiadającym kompetencje do uchwalenia i wprowadzenia w życie Kodeksu Etyki Zawodowej Pielęgniarki i Położnej w Polsce jest Naczelny Zjazd Pielęgniarek i Położnych – najwyższy organ samorządu. To właśnie zjazd, zbierający się co kilka lat, decyduje o kierunkach rozwoju i najważniejszych dokumentach.

Pielęgniarka rozpoczynająca pracę, która otrzymała już PWZ, ma obowiązek przystąpić do samorządu. Obowiązek ten wynika wprost z ustawy o samorządzie pielęgniarek i położnych. Przynależność jest obowiązkowa z chwilą uzyskania prawa wykonywania zawodu. Bez tego nie można legalnie pracować w zawodzie.

Organy samorządu i ich kompetencje

Samorząd działa na dwóch poziomach: centralnym (Naczelna Izba Pielęgniarek i Położnych – NIPiP) i regionalnym (okręgowe izby). Organizacją, która sprawuje pieczę nad należytym wykonywaniem zawodów pielęgniarki i położnej w interesie publicznym, jest właśnie samorząd zawodowy, reprezentowany przez Naczelną Izbę oraz okręgowe izby.

Struktura i kadencja organów samorządu

Najwyższym organem samorządu jest Krajowy Zjazd Pielęgniarek i Położnych, a na szczeblu regionalnym okręgowy zjazd pielęgniarek i położnych. Zjazdy wybierają pozostałe organy: radę (naczelną lub okręgową), komisję rewizyjną, sąd pielęgniarek i położnych oraz rzecznika odpowiedzialności zawodowej. Kadencja organów trwa 4 lata, a tę samą funkcję w organach izby można pełnić nie dłużej niż przez dwie następujące po sobie kadencje. Komisja rewizyjna kontroluje działalność finansową i gospodarczą izby, natomiast bieżącą pracą kieruje rada wraz z prezydium.

Zadania samorządu zawodowego

Do zadań samorządu należy sprawowanie pieczy nad należytym wykonywaniem zawodu, ustalanie zasad etyki zawodowej, przyznawanie prawa wykonywania zawodu i prowadzenie rejestrów, opiniowanie projektów aktów prawnych dotyczących ochrony zdrowia oraz orzekanie w sprawach odpowiedzialności zawodowej. Samorząd zajmuje się także integracją środowiska, prowadzeniem doskonalenia zawodowego, opiniowaniem warunków pracy i płacy oraz udzielaniem pomocy członkom izby. Środki na działalność pochodzą przede wszystkim ze składek członkowskich, a ich opłacanie jest obowiązkiem każdego członka izby.

Procedura uzyskania prawa wykonywania zawodu rozpoczyna się od złożenia wniosku. Pielęgniarka ubiega się o prawo wykonywania zawodu w okręgowej radzie pielęgniarek i położnych właściwej dla miejsca swojego zamieszkania lub planowanego wykonywania zawodu. To ta rada (organ izby okręgowej) wydaje decyzję w tej sprawie.

Prowadzenie rejestrów to kluczowa kompetencja samorządu. Za prowadzenie rejestru pielęgniarek i położnych na danym terenie odpowiada okręgowa rada pielęgniarek i położnych (prowadzi rejestr członków okręgowej izby). Natomiast Naczelna Rada Pielęgniarek i Położnych prowadzi Centralny Rejestr Pielęgniarek i Położnych (CRPiP), który gromadzi dane z całego kraju.

Naczelna Rada ma szereg ważnych uprawnień. Do uprawnień Naczelnej Rady Pielęgniarek i Położnych należy m.in.: reprezentowanie samorządu na zewnątrz (w kontaktach z rządem, innymi instytucjami), prowadzenie Centralnego Rejestru, nadzór nad działalnością okręgowych rad, uchwalanie budżetu Naczelnej Izby oraz powoływanie komisji problemowych i zespołów.

Nadzór nad finansami to również zadanie centrali. Nadzór nad działalnością okręgowych rad w zakresie gospodarki finansowej sprawuje Naczelna Rada Pielęgniarek i Położnych, najczęściej poprzez swoją Komisję Rewizyjną.